Prilikom razgovora o motorima sa drustvom, prijateljima, te posjecivanjem razno-raznih sajtova o motorima, cesto je pominjan termin “ciklistike” i “upravljivosti”, sto mnogi poistovjecuju, pa sam nasao za korisno da sastavim jedan tekst o tome. Posto sam po struci Dipl.Ing unaprijed se izvinjavam ako nedje ne budem bio jasan, odnosno, pokusacu da koristim sto vise narodnih izraza i da tematiku priblizim sto vise obicnom svijetu.
U sljedecim redovima cu posmatrati idealan slucaj, odnosno uzecu slucaj da ne postoji otpor vjetra, ravnu podlogu (ne mogu reci idealno ravnu podlogu, jer u idealnim uslovima kotrljanje nebi postojalo, vec samo klizanje) i ravnomjerno, pravolinijsko kretanje.
Elem, upravljivost motora, ili povoznost, kako bi se reklo po narodski, a i bicikala zavisi fizicke gradje istog, odnosno balansa lijeve i desne strane po uzduznoj osi vozila. Ova osobina se naziva ciklistika. Naravno, upravljivost zavisi jos i od mase, tezista i guma, ali kao sto rekoh, posmatracemo idealan slucaj kada je masa potpuno simetricno rasporedjena, odnosno, kada je teziste u geometrijskom centru vozila. Ono sto je bitno, a sto cu probati objasniti i sto je bitno za ciklistiku je prednja viljuska motocikla, odnosno njena duzina, ugao i velicina prednje gume.
Ukoliko je neko nekad razmisljao o tockovima na djecijim kolicima ili na bolnickim krevetima, lako ce ukapirati o cemu je rijec. Posto nas sve djecija kolica asociraju na ljepse stvari, uzecu njih kao primjer. Oni koji su probali gurati djecja kolica znaju da tockici mogu da se okrecu i kolica lagano klize samo onda kada je tockic u zabacenom polozaju, odnosno kada je osa tocka (zamisljena linija koja prolazi kroz centar tocka, a normalna je u odnosu na ravan podloge) iza ose nogara za koji je tocak pricvrscen. Slika Kolica u atacmentu. Razmak izmednju te dvije ose se zove predkorak.
Sile koje se javljaju prilikom guranja kolica nastoje odrzavati tockice u tom polozaju jer je tada pravac sile koja nastoji pomjeriti kolica paralelan sa uzduznom osom tockica, te tako dolazi do kotrljanja, sto predstavlja najmanji otpor kretanju, odnosno, najmanja je sila trenja koje se suprostavlja istom.
Ukoliko se desi da kolica pocnemo da guramo ili vucemo u nazad, odnosno, da osa tocka bude ispred ose nogara, imacemo prilican problem sa guranjem odnosno vucom dok se osama ne zamjene mjesta, odnosno dok osa tocka opet ne dodje u zabaceni polozaj. Isti taj princip se koristi za upravljanje svim dvotockasima. Samo, ako bi postojao motor sa geometrijom kao navedeni primjer djecijih kolica, odnosno sa prednjim tockom kao sa slike "kolica" vozac nebi smio koristiti prednju kocnicu, odnosno, nebi mogao da predje ni najmanju prepreku na putu jer bi se citav motor preturio preko prednjeg tocka zbog povecanja tezine motora prilikom kretanja.
Opet, da razjasnimo, tezina i masa nijesu isto. Iako mi na pjaci kad kupujemo lubenicu pitamo prodavca koliko mu je teska lubenica, a on kaze recimo 5 kg, u pitanju je greska. Ali, glupo bi bilo da ga pitamo kolika joj je masa, zar ne?
Hocu reci, jedinica za masu je kilogram (kg), a za tezinu je Njutn (N). Tezina u nasem slucaju, predstavlja silu koja se javlja prilikom ubrzanja objekta koji “sadrzi” masu i jednaka je proizvodu mase i ubrzanja. Odnosno, tezina tijela mase 1kg koje slobodno pada pod uticajem zemljine gravitacije cije ubrzanje iznosi 9.81 m\s² ima tezinu 9.81N.Tako, sa povecanjem ubrzanja, mijenja se i tezina. Da bi lakse shvatili, svi znamo da je u svemiru bestezinsko stanje. Dakle, ako bi nekoga ko ima masu od recimo 82 kg poslali u svemir, on bi i dalje imao masu od 82 kg, ali bi mu tezina bila 0 (nula) N.
Dakle, da bi se zadrzao predkorak kao uslov upravljivosti, a da bi se rijesio problem sa kocenjem i prelaskom preko razlicitih podloga pribjeglo se zakrivljenju prednje viljuske. Time je postignuto da motor ne posrce preko prednjeg tocka prilikom kocenja ili prepreke vec da poniranje prednje viljuske ublazava sile inercije. Uobicajene vrijednosti predkoraka su od 90 do 120 mm, a ugao predtraga 20 do 30 stepeni, slika Viljuska1 u atacmentu
Veliki predkorak uzrokuje pomjeranje motora po uzduznoj osi suprotno od smjera zakretanja tocka, a ta sila, koju cu nazvati sila stabilizacije je suprotna sili inercije pravolinijskog kretanja, te ista tezi da vrati motor u ravnotezu. To je razlog veoma dobre upravljivosti kod kruzera, endura i turing motora. Manji predkorak znaci manju stabilnost pri pravolinijskom kretanju, odnosno vecu moc manevrisanja i upravljanja, kao recimo skuteri, ali zahtjevaju vecu koncentraciju prilikom voznje.
Povecanjem obima tocka se povecava predtrag, pa je i to razlog zasto terenski i enduro motori imaju uglavnom veci prednji tocak. Zona koja se nalazi ispred zamisljene ose tocka naziva se pozitivni predkorak, a iza ose negativni predkorak. Kada zbog neravnina predkorak postane negativan sila udara se prenosi na volan, tako da on tezi zakretanju. Zbog toga motori namjenjeni za losije podloge imaju sirok upravljac, da bi se lakse neutralisali ti momenti.
Nadam se da sam bio koliko-toliko jasan. Ovih dana cu postaviti i post dje cu pokusati pribliziti pojmove obrtnog momenta i kilovata, odnosno konjske snage...naravno, ukoliko vam se dopada ovaj post
mogao da objasnim ovako jasno 