istorija Crne Gore u jednom djiru

[wulfy]

To jutro sam pošao poslom u Podgoricu, cilj je bio završiti neke poslove sa adminstricijom. Znajući kakava je administracija uzeo sam čitav dan slobodan. Neuobičajeno brzo završavam posao (pošto su svi pošli na kolektivni godišnji odmor nisam ni završio), a kako sam slobodan ostatak dana odlučujem da napravim jedan ,,istorijski’’ djir koji odavno planiram. Zato mi je prva stanica

Duklja (Doclea)

Nalazi se u okolini Podgorice. Ime grada potiče od ilirskog plemena Dokleata. Duklja je u doba Rima bila je municipijum (grad sa određenom samoupravom).



Rim jeste jak, i postaje sve jači dok nije pukao na dva dijela (395 godine). Ovaj istočni dio u kojem je i Duklja zove se Vizantija. Poslije 600-te godine te krajeve nasaljavaju Sloveni koji se sve češće sukobljavaju sa Vizantijom. Vizantija kao velika država (i po teritoriji) na momente pokazuje i slabosti koje koriste njeni neprijatelji. I nekako u to vrieme postaje jasno da Balkan kroz istoriju neće biti upravo to što jeste bez nekoga ko će izigravati silnika (moćnika) čija će rijeć biti glavna. Recimo da je prvi takav silnik (nije najsretnije odabrana rijeć, al' se ne mogu sjetiti nijedne primjerenije, pogotovo za to vrijeme) bio je Simeon, Bugarski car (mislim da se proglasio za cara 917 god.). I nekako na zapadnoj granici tog carstva, a na istoku vizantije Duklja na neki način stiće nezavisnost (Peter arhonit Dioklije – pečat dukljanskog kneza Petra, 950 godine). Time je i začeta prva vladarska dinastija, Vojisavljevići. No, Duklji kao maloj državi nije bilo lako, pogotovo što su tada teritorijalne prentezije bile uobičajna stvar od strane tadašnjih vladara. Poslije Bugarske nastupio je period Makedenoje kojom upravlja Samuilo. Duklja opstaje, prvo zvog rodbinskih veza (Vladimir Vojisavljević je oženio Samiulovi ćerku), drugo zbog snalažljivosti kasnijih vladara (pogotovo Mihaila koji je uspio da pobjedi Vizantiju). Dok se za vrijeme vladavine kralja Bodina (1082-1101) može reći da je i Duklja tadašnji silnik na Balkanu jer je u to vrijeme teritorija Duklje zauzimala popriličan komad Balkana. Poslije Bodinove smrti moć Duklje opada, dok su smjene na prestolu česte što još više slabi moć Duklje. U to vrijeme pojavljuje se novi Balkanski silnik raški župan Sttefan Nemanja koji 1185 godine osvaja Dukljansku državu.

Ostaci glavnog trga








ostaci bazilike






Bazilika je najočuvanija, ovdje se vidi otvor (po mojoj pretpostavci) za medjuspratnu konstrukciju. Kao što se vidi na slici Dukljani su bili dosta niži rastom




Ostaci terme






uobičajna stvar iz vremena Duklje, a to su razni natpisi na latinskom














Osvajanjem Dukljanske držve od strane župana Nemanje Dukllja gubi na značaju i taj grad sve više propada. Na slikama se vide ostaci. Vojisavljevići, iako su stolovali u Duklji imali su izgrađene dvorove po cijelom kraljevstvu. Zna se da su imali dvor u okolini Skadra ...

[wulfy]

Skadar

Po nekim izvorima taj dvor Vojisavljevića bio je u blizini Skadra na obali Drima, a neki kažu na obali Bojane. Veliki župan Nemanja se 1195 godine povlaći u samostan a svom mlađem sinu Vukanu (morao sam ga pomenuti, ipak mi je imenjak ) ostavlja na upravljanje nekadašnju teritoriju Duklje. Vukan je stolovao u Skadru. Da li je koristio dvor Vojisavljevića ili je sagradio novi ne zna se, kao što se ne zna ni tačna lokacija. Zato prilažem fotografiju Drima



i mjesta gdje se Drim uliva u Bojanu



Inače, naziv Duklja se gubi i novi naziv oblasti kojom je upravljao Vukan je Zeta.

Ime Skadar potiče od slovenskog plemena Skordisaka nakon kojeg se u okolini naseljuju Iliri (pleme Labeati). Do 168 godine bio je centar Ilirske države gdje je stolovao ilirski kralj Gencije. Tada ga osvajaju Rimljani i postaje sjedište rimske provincije Ilirik, a od 297 godine centar je nove rimske provincije Prevalis. Podjelom rimskog carstva pripada istočnom djelu, a u sastav Duklje je ušao 1043 godine... Dukljanski vladari su tu imali dvor, no tačna lokacija se ne zna. Pomenuli smo da su Nemanjići vladali prostorom gdje je nekad bila Duklja, a koji se sada naziva Zeta. Pomenusmo i balkanke moćnike Vizantiju, Bugarsku, Makedoniju i na kraju Srbiju (Rašku), no, i svim tim velikima kad tada dođe kraj. To slabljenje Raške države iskoristio je Đurađ Balšić koji ponovo uspostavlja nezavisnost 1362 godine. Tada je počela era vladavine druge crnogorske dinastije (Balšići). Sada se država zove Zeta i sjedište države je bio grad Skadar, a dvori Balšića su se nalazili na obali rijeke Drimac. U doba Balšića jača Otomansko carstvo na istoku, a na jugu i zapadu to je Mletačka republika. Zbog toga Balšići ustupaju Skadar Mletačkoj republici 1396 godine kako bi jedna velika sila bila brana nadirućem otomanskom carstvu. U to vrijeme tvrđava koja je situirana iznad današnjeg Skadra najviše se razvija. Ta tvrđava koju danas zovemo Rozafa prostire se na veličini od 3,6 hektara.









Skadar je bio pod vlašču Mletaka do 1479 godine kada ga ipak osvajaju Osmanlije. Ostaje pod turskom vlašću, mnogo kasnije crnogorci pokušavaju da ga pripoje svojoj teritoriji. Jedanput čak i uspjevaju da ga vojno osvoje. No, nije postao dio teritorije Crne Gore. Danas je Skadar grad u Albaniji. A glavni vojnici na tvrđavi Rozafa su golubovi smješteni u golubarniku na vrhu tvrđave



Takođe, na vrhu tvrđave nalazi se i restoran Rozafa uređen u orjentalnom stilu



no, fotki iz unutrašnjosti nemam jer za slikanje traže 1,00 eura

Jedna građevina koja možda i najbolje svjedoći o istoriji ovog mjesta. Ovo crkva sagrađena u XIII vijeku u tipično rimskom stilu, a poslije osvajanja od strane otomanske imperije pretvorena je u đamiju.



Da bi se danas osvojila tvrđava Rozafa potrebno je uspeti se uz ovaj kameni put



i na ulazu ostaviti 2,00 eura,

Izgled današnjeg Skadra



Kada su Balšići ustupili Veneciji Skadar oni se sele u Ulcinj ...

[wulfy]

Ulcinj

Dakle, godine 1396 postaje prestoni grad Zete. Ostaci dvora Balšića preuređeni su u hotel. Tako da, ako želite kraljevski ugođaj znate gdje ćete da odsednete





Smatra se da su prvi graditelju Ulcinja bili grci iz Epira početkom V i krajem VI vijeka prije nove ere. U V vijeku nove ere veliki zemljotres je srušio Ulcinj, tako da je za okvire današnjeg starog grada najviše zaslužan Rim. Kao teritorija Zete postaje sjedište Zetske države se do kraja vladavine Balšića. Osmanlije
osvajaju Ulcinj, a u jednom periodu Ulcinj je zloglasni gusarski grad. (period od 1600 do 1700 zovu i vjekom gusara). Bili su strah i trepet na Jadranu (a što su drugo gusari mogli da rade). Najpoznatiji su bili Moro (poginuo 1667) i Ramadan (poginuo 1673). Iz tog perioda Ulcinja kao gusarskog grada i potiču mnogobrojne legende. Jedna, od meni lično, najteresatnijih vezana je za španskog pisaca Miguela de Servantesa. Naime, po zarobljavanju jedne španske galije na brodu je bio i jedan jednoruki čovjek koji je imao pečat španske kraljevske porodice. Iz tog razloga saćuvaše ga u životu, gdje on u zatočeništvu provede 5 godina jer su gusari tražili veliku sumu za njegov otkup mislići da pripada kraljevskoj porodici. Zaljubio se u jednu Ulcinjanku koja mi je i poslužila kao inspiracija za njegov roman ,,Don Kihot''.

Poslije Turske vladavine, Ulcinj podpada pod teritoriju Crne Gore. I danas stare ulcinjske izgledaju ovako







Nema više vike, cjenkanja oko cjene robova, danas uglavnom prolaze turisti sa fotoaparatom pokušavajući sebe da ovekovjeće u ovom starom gradu. Nešto kao ove turistkinje






Pogled na sadašnju Ulcinj




U doba Balšića jedna druga porodica postaje moćna. To su Crnojevići, koji uskoro postaju vladari, no oni za svoje sjedište ne uzimju Ulcinj već Žabljak ...

[wulfy]

Još u doba Balšića, porodica Crnojević je bila moćna i imućna. U par navrata imali su i oružane sukobe. Godine 1451 počinje era treće crnogorske vladarske dinastije sa vojvodom Stefanom Crnojevićem koji je za sjedište države odabrao

Žabljak Crnojevića

Za Žabljak se pretpostavlja da je osnovan u X vijeku, no prva pisana svjedočanstva o ovom gradu datiraju iz XV vijeka. Bio je prijestonica Stefanu i Ivanu Crnojeviću kada dobija i nastavak Crnojevića u imenu.



Godine 1487 potpada po teritoriju Osmanskog carsta. Crna Gora, tek poslije Berlinkog kongresa 1878 godine dolazi u posjed ovog srednjevjekovnog grada.

Prilazni put do Žabljaka Crnojevića



Ulaz u tvrđavu



Tvrđava je podeljena na dva dijela jednim debelim zidom. Pretpostavljam da je ovaj dio iza bio neka vrsta magacina za hranu i vodu dok je trajala opsada. Takođe, moguće da je to bila i neka vrsta kasarne.



pogled sa druge strane na taj izdvojeni dio



Poklopac od bistjerne za vodu u tom izdvojenom dijelu koji je izgleda preživio dosta metaka



Ostatak utvrđenja












Ploča palim Ceklinjanima za oslobođenje Žabljaka Crnojevića 1877 godine



Pogled ka Podgorici



Pogled ka Vranjini



Pogled ka brdima koja će uskoro značiti Crna Gora




Pogled na današnji Žabljak Crnojevića



Pogled na utvrđenje iz dvorišta crkve



Crnojevići su dinastija koja je najkraće vladala (od 1481 do 1496 godine), ali su imali najveći uticaj na ono što je danas Crna Gora. Naime, država se više ne zove Zeta, već Crna Gora. Crnojevići su prva dinastija koja je imala pravoslavnu vjeroispovjest. Kasnije, kada je Evropom u XVIII vijeku zavladala moda stvaranja nacija, a ta moda je došla i na Balkan, upravo je ostavština Crnojevića najviše poslužila za stvaranje crnogorske nacije.

Prije nego je Žabljak Crnojevića dopao Osmanlijama Crnojevići sjedište države sele u Obod ...

[wulfy]

Obod

Prvi pomen grada se odnosi na Ivana Crnojevića koji je 1475 napravio manje utvrdjenje gdje je premjestio prestonicu zbog mogućeg upada Osmanilja u Žabljak.
Po narodnom predanju (a to je, zapravo, najnepuzdaniji način učenja istorije) u Obodu je i štampana knjiga ,,Oktoih''. To je i prva štampana knjiga na čirilici. Ipak, na koricama piše štampano u Cetinju, što je i vjerovatnije jer je Obod bio samo prolazna tačka. Ipak, na mjestu gdje je bilo sjedište na Obodu stoji ploča koja govori da je to moguća pozicija štamparije



Na lokaciji gdje je nkad bio Obod nalazi se crkva



A sa Oboda pruža se pogled na Rijeku Crnojevića




Ipak, Obod je kratko bio prijestonica jer je već 1482 sjedište države prebačeno na Cetinje ...

[wulfy]

Cetinje

Ivan Crnojević je sagradio dvor (1482) i manastir (1484), no i jedno i drugo je porušeno i ništa nije sačuvano do današnjih dana. Zna se da je tadašni manastir bio raskošniji nego što je ovaj današnji koji je podignut nekih 100m u odnosu na poziciju predhodnog manastira. Ostaci nekadašnjeg manastira danas oko dvorske crkve



Godine 1469 Turska osvaja Crnu Goru i biva pripojena Skadarskom sanđakatu. Godine 1513 Crna Gora organizovana kao posebna teritorijalna i upravna jedinica. Dolazi poturčeni Ivanov sin Skender-beg. Kandijski rat 1669 znaći i određenu dozu samostalnosti Crne Gore, kada vladike sa Cetinja objedinjavaju crnogorka plemena u ,,borbi za nezavisnost''. Na tim osnovama stvara se temelj za četvrtu crnogorsku dinastiju Petroviće čija era počinje 1697 godine. Oni su cjelo vrijeme stolovali na Cetinju ...

[wulfy]

U doba dinastije Petrovića Cetinje još više dobija sve više na značaju, kao i borba za formalno priznavanje nezavisnosti koja je faktično postojala na terenu.
Tu faktičku nezavisnost su shvatale i velike sile (prije svega Austro-Ugarska) koja npr. umjesto sa Turskom oko razgraničenja pregovara sa Crnom Gorom. Tako se polako stvaraju i institucije države.

Biljarda (od 1838) je podignuta za potrebe smještaja institucija državne vlasti. Nacrt zgrade napravio je ruski izaslanik Jakov Ozerecovski. U početku je zvana Nova zgrada, a današnji naziv dobija od 1839 kada je u jednoj prostoriji smješten bilijarski sto. Kao rezidencija crnogorskih vladika služila je do 1867 godine kada je napravljen dvor, dok je sjedište državnih funkcija bilo dok nije napravljen Vladin dom 1910 godine. Danas je u Biljardi smješten Njegošev muzej.







Djevojački institut (od 1872) je prvobitno bio smješten u zgradi biljarde. Osnovan je 1869 a novac je dala ruska carica Marija Aleksandrova čije je ime Institut nosio. Djevojčice koje su mogle upisati institut morale su biti elementarno pismene uzrasta od 9 do 12 godina. Time se stekao uslov za polaganje prijemnog ispita. Institut je ukinut 1913 godine.

Dvor, danas muzej kralja Nikole





Zetski dom (od 1888). Projekat pozorišta uradio je Josip Slide Šilović iz Trogira. I danas se se zgrada koristi u svrhe zbog koje napravljena prije 121 godinu.



Plavi dvorac (od 1895) je zapravo dvorac izgradjena za prestolonaslijednika. Danas je muzej i Umjetnička galerija.







Vladin dom (od 1910), pretpostavlja se da je projekat uradio italijanski arhitekt Koradini. Kada je napravljena to je bila najveća zgrada u Crnoj Gori (osnova 66x52m). Bila je sjedište crnogorske vlade, skupštine i raznih vladinih institucija. Od 1977 godine u prizemlju je smješten Istorijski muzej Crne Gore, a na spratu je Umjetnički muzej sa stalnom postavkom Nacionalne galerije.

[wulfy]

Naravno, sjedište neke države u XIX vjeku nije to moglo biti bez ambasada, koje niču na Cetinju poslije formalnog priznanja Crne Gore na Berlinskom kongresu 1878 godine:

Poslanstvo Osmanskog carstva (od 1890) je prije toga bila kuća vojvode Maše Vrbice. Ubrzo ta zgrada dobija naziv ,,pašina kuća’’. Od adaptiranja 1995 godine smješten je Fakultet dramskih umjetnosti.

Bugarsko poslanstvo (od 1897) je kuća Iva Radonjića, a danas je ,,gradska kafana''



Austro-Ugarsko poslanstvo (od 1899), projektovao Josip Slade. Danas, a poslije restauracije 1982 godine nalazi se Republički zavod za zaštitu spomenika kulture Crne Gore.









Rusko poslanstvo (od 1903), projektovao je italijanski arhitekt Kordini.







Srpsko poslanstvo (od 1906) se nalazi preko puta dvora. Prije ove godine bilo je smješteno u jednoj privatnoj kući. Danas je ovdje smješten Etnografski muzej Crne Gore.



Italijansko poslanstvo (od 1910), projektovao je italijanski arhitekt Koradini. Od 1976 godine zgrada služi kao biblioteka ,,Đurđe Crnojević’’. Tu se čak ponajbolje vidio uticaj (utisak) koji je htjela da ostvari Italija, jer to poslanstvo je najveće po površini i ima daleko najveće dvorište (uz Austro-Ugarsko posjeduje i sportske terene).













Francusko poslanstvo (1910), napravljena u kitnjastom stilu. Postoji priča o zamjeni projekata, naime u isto vrijeme je Francuska gradila ambasadu i u Kairu. Projekti za ambasadu u Kairu greškom su poslati na Cetinje, otud taj orjentalni stil ambasade. Danas je u njoj muzejsko odeljenje biblioteke Đurđe Crnojević.







Britansko poslanstvo (od 1912), projektovao je engleski arhitekt Harti. Od 1996 godine u zgradi se nalazi Muzička Akademija. Inače, naišao sam na podatak da je najstarije sportsko udruženje registrovano u Crnoj Gori teniski klub. Tenis se igrao upravo u dvorištu ambasade.





Grčko poslanstvo ????? nije imalo vlastitu zgradu već je iznamljivalo privatne kuće. Prvo je bilo smješteno u Katunskoj ulici (današnja Njegoševa ulica)

Njemačko poslanstvo je bilo smješteno u kući Jovana Pipera (današnja Njegoševa ulica)



Poslanstvo Sjedinjenih Američkih Država, nema te zgrade danas. Zapravo ono je bilo smješteno u nekadašnjem hotelu ,,Lokanda’’. Hotel je promjenio ime u ,,Grand hotel’’ koji je srušen poslije zemljotresa 1979 godine. Danas se na tom mjestu nalazi novi hotel koji trenutno ne radi.

Poslije dugog period mira usljedile su ,,ratne igre'': prvi balkanski rat (kada se vidjelo da Turska slabi pa se Balkanske države ujediniše u borbi), drugi balkanski rat (balkanske države međusobno oko podjele Turske teritorije), pa prvi svjetski rat poslije kojeg Cetinje gubi na značaju. naime 1918 godine Crna Gora posta djelom teritorije Srbije. Nešto kasnije Srbija ulazi u državu južnih slovena nazvanu Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, čime se jasno daje do znanja da crnogorci nisu učestvovali u stvaranju te države. Zbog toga izbijaju sukobi koji su trajali do 1920 godine, a još sporadično do 1922 godine. S' tim u vezi ostala je anegdota profesora Jovana Iličkovića koji je djecu učio da se ,,naša domovina zove Kraljevina Srba Hrvata i Slovenaca, do daljneg naređenja''. U Cetinju se u to vrjeme nalaze pojedini administrativni centri. Formiranjem tzv. avnojevske Jugoslavije koja biva podeljena na šest republika Cetinje postaje glavni grad Republike Crne Gore, ali to je trajalo do 13 jula 1946 godine kada glavni grad postaje Titograd ...

[wulfy]

Podgorica (Titograd)

U blizini već pomenute Duklje postojao je i antički grad Alata (Halata) za koji se pretpostavlja da je bio na područiju današnje stare Podgorice (ušće Ribnice u Moraču). Osmanskom carstvu je služila kao sjedište odakle su napadali Crnu Goru. Poslije Berlinskog kongresa 1878 godine pripojena je Crnoj Gori kada postaje najveće urbano podrućije u Crnoj Gori. U Crnoj Gori se ovdje razvija i industrija i ubrzo to postaje najrazvijeniji trgovačko-zanatlijski centar sa najvećim brojem stanovnika u Crnoj Gori.

Dalji razvoj Podgorice prekinuli su Balkanski, a potom prvi svjetski rat. Drugi svjetski rat je došao 6. Aprila 1941 kada su Italijani bombardovali Podgoricu. Ipak najveća stradanja i razaranja podgoričani su pretrpjeli u toku savezničkog bombardovanja u periodu od 1943 do 1944 godine kada Podgorica biva bombardovana 72 puta. U tom periodu poginulo je preko 2.000 gradjana i grad je bio gotovo sravnjen sa zemljom.

Na masovnom mitingu održanog 13. jula 1946 godine uz prisustvo Josipa Broza Tita Podgorica dobija novo ime Titograd poslije čega postaje i glavni grad Crne Gore. 1992 godine vraća se stari naziv Podgorica. Poslije 22.05.2006 godine Podgorica postaje glavni grad države. Danas Podgorica broji oko 180.000 stanovnika čime je najmnogoljudniji grad u Crnoj Gori. Tako se sjedište Crne Gore vratilo na približno istu lokaciju kao i na početku priče i time se i završava đir...

[wulfy]

Fotografija iz Podgorice nemam jer ipak nisam pošao sa Cetinja u Podgoricu jer je već pao mrak. Dakle, dnevna ruta je bila Budva - Podgorica (kada shvatam da ne mogu završiti posao zbog kojeg sam pošao) - Duklja - Skadar - Ulcinj - Žabljak Crnojevića - Obod - Cetinje Gdje me hvata mrak) - Budva



Đir je veći nego što sam mislio kada sam krenuo, uglavnom, prevalio sam 370 km ovog ,,istorijskog đira''.

Pozdrav